Arbeidsmarkt staat voor grote veranderingen

Dat valt op te maken uit een symposium dat onlangs door Research voor Beleid georganiseerd werd, genaamd ‘Iedereen aan het werk… Wat nu?’.

Tijdens het symposium probeerde men scenario’s voor de toekomstige arbeidsmarkt te bedenken. Daarbij ging men ervan uit dat in 2030 bijna iedereen in Nederland een baan heeft. Ontwikkelingen als de vergrijzing, een veranderende aard van het werk en een cultuur- en mentaliteitsverandering op het gebied van werk, resulteren in een structurele verhoging van de arbeidsparticipatie. Er is sprake van een 90-90 model: minstens 90 procent van de beroepsbevolking werkt minstens 90 procent. De verhoging van de arbeidsparticipatie doet zich voor onder zowel mannen als vrouwen. Ook de gemiddelde uittredingsleeftijd neemt toe: ouderen werken langer door.

Gevolgen
Deze nieuwe uitgangssituatie heeft verschillende gevolgen voor de Nederlandse samenleving. Volgens projectleider Bram Frouws is op het symposium onder meer gesproken over de gevolgen voor zorg en welzijn, het onderwijs en de ruimtelijke ordening. ‘De vraag naar zorg zal enorm gaan toenemen, er zijn al prognoses van mensen die zeggen dat over een aantal jaren eigenlijk alle schoolverlaters de zorg in moeten om aan de vraag naar personeel te kunnen voldoen. Daardoor zul je toemoeten naar nieuwe vormen van zorg, waarbij je efficiënter werkt zonder de kwaliteit geweld aan te doen. Mensen zullen ook meer verantwoordelijk worden voor hun eigen gezondheid. En daarnaast kun je denken aan de tien procent van de Nederlanders die niet mee kunnen komen in een baan, maar wel welzijnsachtige dingen kunnen gaan doen.’

Wat betreft het onderwijs werd onder meer gesproken over het levenslang leren: ‘Waar ligt de verantwoordelijkheid? Dat zal bij drie partijen gaan liggen: werknemer, werkgever en overheid. Bij een krappe arbeidsmarkt zullen werkgevers er alles aan moeten doen om werken leuk en interessant te maken, onderwijs is daartoe een goede manier. Die prikkel ontstaat vanzelf.’

Wat betreft de ruimtelijke ordening, werd vooral gesproken over een regionale tweedeling tussen randstad en periferie. ‘Er zijn regio’s (zoals Groningen en Limburg) die nu al te maken hebben met krimp. Zet zich dat door en vindt er een nog sterkere concentratie in de Randstad plaats? Dat hangt natuurlijk sterk af van de overheid. Schept die de voorwaarden voor een sterkere concentratie of gaat men inzetten op spreidingsbeleid?’

Veranderende rol werkgevers
Ook voor werkgevers zal het nodige veranderen, volgens Frouws: ‘De arbeidsmarktkrapte die we enkele jaren geleden zagen, komt zeker terug. Werknemers komen steeds meer terecht in een luxe-positie waarbij ze eisen aan werkgevers kunnen stellen. Werkgevers zullen het werk dus zo aantrekkelijk mogelijk moeten maken. Daarnaast verwacht ik dat de beloningen omhoog zullen gaan, iets wat overigens niet betekent dat de koopkracht navenant stijgt omdat het leven ook duurder wordt.’

Scenariostudie
Het symposium werd georganiseerd door Research voor Beleid, een commercieel bureau voor beleidsonderzoek, ter gelegenheid van het 30-jarige bestaan. Het symposium is onderdeel van een scenariostudie naar de toekomst van Nederland, dat eind dit jaar verschijnt.