Verhoog productiviteit of verlaag loon van oudere werknemer

Veel Human Resource Managers zijn volgens het rapport de afgelopen jaren geconfronteerd met het fenomeen van mentaal (of intern) gepensioneerden. Een aanduiding voor groepen oudere werknemers die al vanaf hun vijftigste jaar allerlei uitvalverschijnselen vertonen, zoals: dalende productiviteit, dalende betrokkenheid, ‘dood spoor’ gevoelens en het aftellen van de werkdagen die nog resten. Voor het verhogen van de arbeidsparticipatie is een verandering van houding gewenst. Voor werkgevers is het van belang dat oudere werknemers zo lang mogelijk gemotiveerd, productief en inzetbaar zijn, in goede gezondheid en met voldoende uitdaging en motivatie. Daarvoor is leeftijdsbewust personeelsbeleid gewenst. Maar dat betekent ook denken in termen van economische baten en lasten.

Bermudadriehoek
Evers ontwikkelde daarvoor een model genaamd de Bermudadriehoek. De drie punten bestaan uit: leeftijd, beloning en productiviteit. Over de randen van de driehoek lopen pijlen die verbanden aangeven. Zo zijn er duidelijke verbanden tussen leeftijd en beloning en tussen leeftijd en productiviteit. Het verband tussen beloning en productiviteit is in Nederland het minst sterk, nog altijd zijn we daar huiverig voor.

Het gevolg is volgens Evers duidelijk: ‘In het begin van iemands carrière kost hij meer dan dat hij oplevert, evenals aan het einde van iemands carrière. In het grote middenstuk levert hij veel meer op dan dat hij kost. Dat hoeft geen probleem te zijn, mits iemand 40 jaar bij dezelfde werkgever werkt: dan kun je de rendabele en onrendabele periodes tegen elkaar wegstrepen. Wel ontstaat er een probleem wanneer mensen op hun vijftigste nog willen overstappen. Dan zijn ze eigenlijk niet productief genoeg meer om rendabel te kunnen zijn.’

Oplossingen zijn er echter ook: ‘Je kunt inderdaad kijken naar het loon van ouderen. Wanneer we in Nederland meer gaan belonen naar prestatie, dan komt er weer een balans en worden ouderen aantrekkelijker. Maar we kunnen ook kijken naar de productiviteitskant van ouderen. Wanneer je meer in ouderen investeert, blijven ze ook op latere leeftijd nog steeds productief. Wat mij betreft moet je allebei de manieren tegelijk doen, dan sorteer je het meeste effect.´

Verandering vakgebied
Overigens heeft bovenstaand verhaal ook gevolgen voor de inhoud van het HR-vakgebied. ‘Als je vindt dat beloning meer gekoppeld moet zijn aan prestatie dan aan leeftijd of dienstjaren, krijg je het als P&O’er wel een stuk moeilijker. Leeftijd is namelijk een stuk makkelijker te meten dan de prestaties van iemand, daar moet je dan heel nieuwe instrumenten voor bedenken. Instrumenten die goed de performance van iemand in beeld brengen, en tegelijk valide en betrouwbaar zijn. Dat is een flinke uitdaging waar sommige P&O’ers voor weglopen en anderen eens eventjes goed voor gaan zitten.’